Patiëntencontacten: Wat Vraag Je Als Je Even Niet Weet Wat Te Zeggen?

Als medisch student herken je het vast:

Je gaat met een groepje studenten in gesprek met een patiënt of patiëntenorganisatie. Je hebt je vragen voorbereid, de sfeer is goed… en dan komt er plots een stilte. De patiënt heeft net iets persoonlijks verteld, jullie knikken begripvol, maar in je hoofd weet je niet wat je nu nog moet vragen.
Je wilt niet ongeïnteresseerd of onhandig overkomen, maar ook niet te diep graven of iets ongepasts vragen. Je besluit maar naar je medestudenten te kijken, maar die kijken jou met dezelfde blik aan.

In deze blog geef ik je handige vragen voor SMP-contacten (patiëntencontacten) die je in deze situatie kunnen redden.

Tijdens SMP-contacten draait het niet om het achterhalen van een diagnose of het begrijpen van de pathofysiologie van een ziekte. Daar zijn de colleges en practica voor.
Wat hier centraal staat, is de ervaring van de patiënt: hoe het is om te leven met een ziekte, wat het doet met iemands identiteit, relaties, werk en toekomstbeeld.

Toch is het precies op dat menselijke vlak dat veel studenten zich onzeker voelen. Want wat vraag je als de patiënt zijn verhaal al verteld heeft? Hoe reageer je op emoties, of op onderwerpen waar je zelf weinig van weet?

De sleutel ligt niet in medische kennis, maar in echte nieuwsgierigheid.

Als je het even niet meer weet, helpt het vaak om terug te keren naar iets eenvoudigs: interesse tonen. Je hoeft het gesprek niet te sturen of te analyseren. Soms is een open vraag of een oprechte observatie genoeg om iemand verder te laten vertellen.

Vragen die ik vaak gebruik zijn bijvoorbeeld:

“U vertelde net dat het soms zwaar is om uw energie te verdelen. Hoe doet u dat op dagen dat het minder gaat?”

“U zei dat u zich schuldig voelt tegenover uw kinderen. Kunt u vertellen hoe dat voor u is?”

“Bent u bang voor wat de toekomst brengt?”

“Hoe reageerde uw omgeving toen ze hoorden dat u ziek was? En ervaart u veel steun van uw familie/vrienden?”

“Heeft de diagnose uw blik op de wereld veranderd?”

Dit soort vragen laat zien dat je luistert, dat je probeert te begrijpen wat iets betekent voor die persoon. Dat is precies waar SMP-contacten voor bedoeld zijn: oefenen in empathisch luisteren zonder direct te willen oplossen.

Veel studenten zijn bang voor stilte, zeker in een groep. Maar juist in die momenten gebeurt er iets belangrijks. Stilte geeft de patiënt ruimte om na te denken, om te voelen, of om iets te delen wat eerst te moeilijk leek.
Je hoeft de stilte dus niet altijd te vullen. Soms is het genoeg om te knikken, of zacht te zeggen:

“Neem gerust even de tijd.”

Je zult merken dat patiënten die ruimte vaak waarderen.

Als je echt niet meer weet wat je moet vragen, kun je dat gewoon zeggen. Patiënten merken het meestal toch als je zoekt naar woorden. Een opmerking als:

“Ik merk dat ik even niet goed weet wat ik moet vragen, maar ik hoor graag meer over hoe u dit ervaart,”
is vaak veel krachtiger dan een ingestudeerde vraag.

Het laat zien dat je open en oprecht bent en dat is precies wat (deze) patiënten meestal het meest waarderen.

Na een SMP-contact is het waardevol om even stil te staan bij wat er gebeurde. Misschien voelde je je geraakt door iets wat de patiënt zei, of juist ongemakkelijk bij een bepaald onderwerp. Dat is niet erg, dat is leren.

Bij ons op de Radboud Universiteit is er vaak een nabespreking. Hier kunnen we die gevoelens bespreken: waarom voelde dat moment lastig? Wat deed het met jou? Wat zou je volgende keer anders doen?
Die reflectie is minstens zo belangrijk als het gesprek zelf, omdat het helpt om jezelf beter te leren kennen als toekomstige zorgverlener.

SMP-contacten: sommigen houden ervan, anderen juist niet. Maar één ding is zeker: SMP-contacten herinneren je aan iets wat in de medische wereld soms verloren gaat: dat zorg niet alleen over ziekten gaat, maar over mensen. Want aan het eind van de dag onthoudt een patiënt niet wat je vroeg, maar hoe je vroeg. En dat is de basis van goed arts- of hulpverlenerschap.