Help! Wat Moet Ik Doen Bij Een Kater?

Iedereen heeft het weleens meegemaakt: na een avond vol gezelligheid en een paar glazen te veel word je wakker met bonzende hoofdpijn, een droge mond, een lege portemonnee en het vage gevoel dat de wereld net iets te fel is. Ja hoor, je hebt hem weer te pakken: de kater (of in medische termen het alcohol hangover syndrome). Het is een complex verschijnsel waar verrassend veel wetenschap achter schuilgaat. Wat gebeurt er eigenlijk in je lichaam, en wat kun je écht doen om sneller op te knappen?

Een kater ontstaat meestal wanneer het bloedalcoholgehalte (BAC) daalt tot nul, dus pas na het drinken. De symptomen variëren van hoofdpijn, misselijkheid en vermoeidheid tot prikkelbaarheid en concentratieproblemen. Volgens recente reviews is een kater het gevolg van meerdere fysiologische processen die tegelijk plaatsvinden, waaronder ontsteking, oxidatieve stress, slaapverstoring, uitdroging en verstoring van het immuunsysteem.

Hoewel iedereen de symptomen kent, reageert niet iedereen hetzelfde. Genetische verschillen in alcoholmetabolisme en leefstijl spelen een grote rol in hoe heftig je kater is.

1. Acetaldehyde: het giftige tussenproduct

Wanneer je alcohol drinkt, breekt je lever ethanol af tot acetaldehyde, een giftige stof die nog schadelijker is dan alcohol zelf. Daarna wordt acetaldehyde omgezet in acetaat, een onschadelijk bijproduct dat het lichaam kan gebruiken als energiebron. Als dit proces hapert ( bijvoorbeeld door genetische variaties in het enzym ALDH2) stapelt acetaldehyde zich op en draagt het bij aan hoofdpijn, misselijkheid en roodheid.

2. Ontsteking en cytokines

Naast acetaldehyde speelt ontsteking een cruciale rol. Onderzoek toont aan dat alcoholgebruik een tijdelijke activatie van het immuunsysteem veroorzaakt, waarbij ontstekingsstoffen (cytokines zoals IL-6 en TNF-α) vrijkomen. Deze stoffen correleren met de ernst van de kater . Dat verklaart waarom een kater soms voelt alsof je “ziek” bent; je lichaam reageert daadwerkelijk met een milde ontstekingsreactie.

3. Uitdroging, elektrolyten en slaap

Alcohol werkt vochtafdrijvend door de afgifte van het hormoon vasopressine te remmen. Daardoor verlies je vocht en elektrolyten, wat bijdraagt aan dorst, duizeligheid en vermoeidheid. Bovendien verstoort alcohol de REM-slaap, wat het herstel vertraagt en bijdraagt aan cognitieve traagheid de volgende dag.

Hoewel er talloze “anti-katermiddelen” op de markt zijn, is de harde waarheid dat geen enkel middel de kater volledig kan voorkomen of genezen. De systematische review van Pittler & Ernst (2005) analyseerde tientallen interventies en concludeerde dat het bewijs voor vrijwel alle populaire remedies (van fructose tot vitamine B of kruidenextracten) zwak of inconsistent is.

Toch zijn er enkele strategieën die op basis van wetenschappelijk onderzoek enig nut kunnen hebben, vooral voor symptoombestrijding.

1. NSAID’s (zoals ibuprofen of loxoprofen)

Hoofdpijn en spierpijn tijdens een kater worden deels veroorzaakt door ontstekingsprocessen. Een grote Japanse RCT (Hara et al., 2020) liet zien dat het NSAID loxoprofen hoofdpijn en vermoeidheid significant kon verminderen in vergelijking met placebo. NSAID’s kunnen dus tijdelijk verlichting geven, mits ze veilig worden gebruikt.

⚠️ Let op: NSAID’s kunnen maag- en leverklachten verergeren, vooral in combinatie met alcohol of paracetamol. Gebruik ze dus alleen als de alcohol volledig uit je systeem is en niet op een lege maag. Lees meer over farmacologie en toxicologie in deze blog.

2. Antioxidanten en N-acetylcysteïne (NAC)

Omdat oxidatieve stress een rol speelt bij de kater, is gekeken naar antioxidanten zoals N-acetylcysteïne (NAC). Een kleine pilotstudie (Coppersmith et al., 2021) suggereerde dat NAC mogelijk leverstress en ontstekingsmarkers kon verlagen, maar een grotere en recentere studie (Podobnik et al., 2024) vond géén duidelijk effect op de subjectieve katerklachten. Het bewijs is dus gemengd: NAC is interessant, maar zeker geen wondermiddel.

Dus voorzie je lichaam met L-cysteïne (bouwstof voor NAC) via eiwitrijke voedingsmiddelen zoals kip en eieren, of slik NAC als supplement.

3. Voeding en suiker

Al decennia wordt beweerd dat suiker of vruchtensap de kater kan verlichten, omdat fructose het alcoholmetabolisme zou versnellen. Toch tonen zowel oudere als recentere studies aan dat dit effect minimaal is. Een stevig ontbijt met koolhydraten kan wél helpen om de bloedsuikerspiegel te stabiliseren, wat duizeligheid en vermoeidheid vermindert, maar dat is vooral symptomatisch, niet curatief.

4. Hydratatie en elektrolyten

Voldoende water drinken blijft essentieel. Hoewel hydratatie de kater niet volledig voorkomt, helpt het wel om dorst, droge mond en duizeligheid te verlichten. Sportdrankjes met elektrolyten kunnen nuttig zijn om het zout- en kaliumverlies aan te vullen, maar de effecten op de algehele kater zijn beperkt.

5. Rust, slaap en tijd

Uiteindelijk is tijd de enige bewezen remedie. Je lichaam heeft gemiddeld 8–24 uur nodig om de ontsteking, oxidatieve stress en metabole restproducten af te voeren. Slaap is hierbij essentieel: studies tonen aan dat onvoldoende slaap na alcoholgebruik de symptomen en cognitieve beperkingen verergert.

Veel populaire adviezen hebben weinig wetenschappelijke basis:

1. Meer alcohol drinken (“hair of the dog”) vertraagt enkel het herstel en verhoogt de toxiciteit.
2. Koffie kan tijdelijk alertheid verhogen, maar verergert uitdroging en heeft geen invloed op de alcoholafbraak.
3. Vitaminepillen, kruiden of detoxdrankjes tonen geen consistente voordelen in gecontroleerde studies.