Het Gebroken-hartsyndroom (Takotsubo-cardiomyopathie)

Het gebroken-hartsyndroom, medisch bekend als takotsubo cardiomyopathie (TTC), is een acute hartspieraandoening die kan ontstaan na intense emotionele of fysieke stress. Klinisch lijkt het op een hartinfarct met klachten als pijn op de borst en kortademigheid, maar de onderliggende oorzaak verschilt wezenlijk: er zijn geen verstoppingen in de kransslagaders.

Takotsubo cardiomyopathie is een tijdelijke verzwakking van de linker hartkamer, met een karakteristieke ballon-achtige uitstulping, waardoor de pompfunctie van het hart vermindert. Deze vorm lijkt op een acuut coronair syndroom, maar bij diagnose zijn de kransslagaders niet vernauwd, en het hart herstelt in de meeste gevallen spontaan binnen weken.

De naam komt van een Japanse octopusval (“tako-tsubo”) omdat de hartvorm bij beeldvorming daar op lijkt.

Wie krijgt het?

• Het komt het meest voor bij vrouwen boven de 50 jaar, met name rond de menopauze. (90% van de gevallen is in postmenopauzale vrouwen)
• Mannen kunnen het ook krijgen, en mogelijk zelfs ernstiger verlopen qua uitkomst.

1. Emotionele stress als trigger

Emotionele gebeurtenissen zoals het verlies van een geliefde, een ernstige ruzie, angst of verdriet worden frequent geïdentificeerd als uitlokkende factoren bij TTC.

In ongeveer twee-derde van de patiënten met het gebroken- hartsyndroom gaat een duidelijk stressmoment aan het begin van de symptomen vooraf, met name emotionele stress.

2. Fysieke stress kan hetzelfde effect hebben

Niet alleen negatieve emoties kunnen TTC uitlokken, ook intense lichamelijke stress (zoals een ernstige ziekte, operatie of trauma) kan dezelfde respons in het hart veroorzaken.

3. Positieve emoties zijn zeldzame triggers

Hoewel TTC vooral wordt geassocieerd met negatieve stress, tonen gegevens uit het International Takotsubo Registry aan dat zelfs positieve emotionele gebeurtenissen soms een vergelijkbare reactie kunnen uitlokken (zoals bij een bruidsfeest).

Neuro-hormonale stressreactie

De meest geaccepteerde hypothese is dat een overmatige release van stresshormonen zoals adrenaline leidt tot een verstoring van de hartfunctie:

• Stress activeert het sympathische zenuwstelsel (“fight-or-flight”).
• Dit veroorzaakt sterke stijgingen in adrenaline en andere catecholamines.
• Die hormonen kunnen de hartspier tijdelijk “verlammen” of disfunctie veroorzaken.

Hoewel de exacte moleculaire mechanismen nog onderwerp van onderzoek zijn, wijst dit op een directe link tussen psychologische stress en cardiale dysfunctie.

Autonome zenuwstelsel-dysfunctie

Systematische analyses laten zien dat patiënten met TTC afwijkingen vertonen in de hartslagvariabiliteit (HRV). Dit is een maat voor autonome zenuwactiviteit en dat deze associatie mogelijk samenhangt met psychologische stress en copingstrategieën.

Omdat TTC klinisch lijkt op een acuut hartinfarct, worden patiënten meestal eerst behandeld voor een mogelijke hartaanval. Met verder onderzoek blijkt echter:

• Geen significante kransslagadervernauwingen.
• Typisch beeld van apicale ballonvorming in de linker ventrikel.
• ECG-afwijkingen en verhoogde hartenzymen kunnen aanwezig zijn.

Het merendeel van de patiënten herstelt volledig binnen 4–8 weken met ondersteunende zorg, maar complicaties zoals hartfalen of hartritmestoornissen kunnen voorkomen in ongeveer 20 % van de gevallen. De sterfte is relatief laag maar reëel.