Is Mondgezondheid Écht de Basis van Algehele Gezondheid?

Tijdens je medische opleiding hoor je het regelmatig: “Je mondgezondheid is de basis van je algehele gezondheid.” Maar is dat slechts een populaire claim of wetenschappelijk onderbouwd? In deze blog bespreken we in hoeverre deze claim gerechtvaardigd is. Daarbij kijken we naar wat we weten, wat nog onzeker is, en hoe mond en lichaam met elkaar verbonden kunnen zijn.

Verbanden tussen mond én lichaam

Er is steeds meer bewijs dat mondgezondheid niet op zichzelf staat; mondproblemen kunnen correleren met allerlei systemische aandoeningen. Enkele van de meest bestudeerde relaties:

Mondgezondheid en hart‑ en vaatziekten

Recente literatuur laat zien dat chronische parodontale ontstekingen, zoals parodontitis, samenhangen met een verhoogd risico op hart- en vaatziekten. Dit lijkt te worden verklaard door de systemische verspreiding van ontstekingsmediatoren en orale bacteriën die in de bloedbaan terechtkomen, waardoor zij kunnen bijdragen aan endotheel-disfunctie en de vorming van atherosclerose. Een recent overzichtsartikel bevestigt bovendien dat er een consistente associatie bestaat tussen parodontale aandoeningen en cardiovasculaire ziekten.

Mondgezondheid en metabole aandoeningen (zoals Diabetes mellitus type 2)

Mondziekten zoals parodontitis worden beschouwd als een aanvullende risicofactor voor metabole aandoeningen, waaronder diabetes mellitus type 2. Er bestaat een duidelijk bidirectionele relatie: diabetes verhoogt de gevoeligheid voor mondproblemen, terwijl parodontitis op haar beurt de glykemische controle kan verslechteren. Systematische reviews laten bovendien zien dat goede mondhygiëne, zoals regelmatig poetsen en interdentale reiniging, samenhangt met een lagere incidentie van zowel metabole als cardiovasculaire ziekten.

Mondgezondheid en andere chronische/systemische aandoeningen

Mondgezondheid speelt ook een rol bij diverse andere chronische en systemische aandoeningen. Een recente uitgebreide review van 252 studies laat zien dat orale pathogenen in verband worden gebracht met een breed spectrum aan ziekten, variërend van kanker en lever- en nierziekten tot ademhalingsproblemen, zwangerschapscomplicaties, auto-immuunziekten en neurologische aandoeningen zoals dementie. Vooral bij kwetsbare groepen, zoals ouderen en mensen met chronische aandoeningen, kan slechte mondgezondheid het risico op aandoeningen als longontsteking (met name aspiratiepneumonie) vergroten, wat een aanzienlijke impact kan hebben op de algehele gezondheid.

Mogelijke verklarende mechanismen

Waarom zouden mondziekten effect kunnen hebben op het hele lichaam? Hier zijn de belangrijkste hypothesen, gebaseerd op literatuur:

1. Systemische ontsteking
   Chronische ontsteking in de mond (bijvoorbeeld parodontitis) leidt tot verhoogde productie van cytokinen en ontstekingsmediatoren (zoals IL‑1β, IL‑6, TNF‑α). Deze kunnen via de bloedbaan het lichaam in gaan en bijdragen aan ontstekingsprocessen elders, zoals in de vaatwand of metabolische weefsels.
2. Bacteriëmie en verspreiding van orale pathogenen
   Bacteriën of bacteriële deeltjes uit de mond (bijvoorbeeld door ontstoken tandvlees) kunnen in de bloedbaan terechtkomen. Sommige studies detecteerden orale bacteriële DNA bij systemische ziekten, wat suggereert dat orale infecties niet strikt lokaal hoeven te blijven.
   Dit impliceert dat lokale orale infecties systemische gevolgen kunnen hebben.
3. Bidirectionele relaties & gedeelde risicofactoren
   De relatie gaat niet alleen van mond → lichaam. Maar ook van systemische ziekte → slechtere mondgezondheid. Bijvoorbeeld bij ziekte of medicatie (verlaagde weerstand, droge mond etc.).
   Daarnaast delen bepaalde aandoeningen en mondziekten risicofactoren (bijv. roken, lage socio‑economische status, slechte voeding), wat de interpretatie complexer maakt.

Wat wéten we (nog) niet

• Veel van het beschikbare bewijs is observationeel (cross‑sectioneel of cohort), en laat vooral associaties zien. Dat betekent dat we voorzichtig moeten zijn met conclusies over causaliteit.
• De resultaten zijn heterogeen: verschillende studies gebruiken andere definities van “slechte mondgezondheid”, betreffen verschillende populaties, of corrigeren verschillend voor confounders.
• Voor sommige beoogde verbanden (bijv. mondgezondheid ↔ kanker, neurologische aandoeningen, vruchtbaarheid, nierziekten) is het bewijs nog beperkt en minder robuust.
• Er is geen eenduidige consensus over het idee dat mondhygiëne op zichzelf, los van andere factoren zoals levensstijl, voeding, genetica, een “causale” basis is voor algehele gezondheid. Veel onderzoekers pleiten voor voorzichtigheid bij sterke claims over causaliteit.

Conclusie: Mondgezondheid is essentieel, maar waarschijnlijk geen ALLEEN‑factor

De claim dat mondgezondheid “de basis is van algehele gezondheid” heeft enige wetenschappelijke basis. Met name via de verbindingen met ontsteking, immuniteit, cardiovasculaire gezondheid, metabolisme en kwaliteit van leven worden goed onderbouwd. Mondgezondheid is dus duidelijk een belangrijk onderdeel van algemene gezondheid, zeker in een preventieve context.

Maar: de bewijzen zijn grotendeels associatief. Of mondgezondheid de “basis” is (dus de cruciale of eerste stap in gezondheid) is niet bewezen. Wel lijkt het verstandig om mondgezondheid méér aandacht te geven, ook bij huisartsen, medisch studenten en bij algemene gezondheidsbevordering.