Vapen vs. Roken: Wat is Schadelijker en Waar Moet Je Op Letten?

Vapen is de laatste jaren sterk in opkomst en dit zorgt bij vele medici voor zorgen. Veel rokers beschouwen het als een “minder schadelijk alternatief”, of als hulp om te stoppen met tabak. Maar hoe gezond is vapen eigenlijk in vergelijking met traditioneel roken? In dit artikel zoomen we in op de huidige wetenschappelijke gegevens over verschillen tussen vapen en roken: nicotine-opname, chemische blootstelling, gezondheidsrisico’s en wat we nog niet weten.

Bij een gewone sigaret vindt verbranding van tabak plaats, dat produceert rook. Die rook bevat duizenden stoffen, van teer tot koolmonoxide en talloze giftige en kankerverwekkende chemicaliën. Bij een e-sigaret/vape wordt geen verbranding gebruikt, maar wordt een vloeistof (“e-liquid”) verhit, waardoor damp ontstaat. Die damp bevat meestal: nicotine, een basisvloeistof (bijv. propyleenglycol en/of glycerol), water, aroma’s, en soms restanten of afbraakproducten.

Omdat er geen verbranding is, bevat de damp van een vape minder van de chemische by-products die typisch zijn voor roken. Toch betekent “minder schadelijk” niet “ongevaarlijk”: de damp kan wél stoffen bevatten die effecten op longen, hart of andere delen van het lichaam hebben.

Het is lastig om precies te vergelijken hoeveel nicotine je opneemt, want dat hangt af van het apparaat, de instellingen, hoe je inhaleert, etc. Toch geven wetenschappelijke onderzoeken een redelijk beeld:

• Bij traditionele sigaretten krijgt een roker gemiddeld 1–2 mg nicotine per sigaret binnen, ondanks dat er 8–20 mg nicotine in de sigaret zit.
• Bij vapes varieert de nicotine-opbrengst per “puff” sterk. Bij een e-sigaret met een e-liquid van 18 mg/ml, leverde een studie ongeveer 0,049–0,053 mg nicotine per puff.
• In praktijk betekent dit dat meerdere puffs nodig zijn om de nicotine van één sigaret te benaderen, afhankelijk van apparaat en gebruik.

Hieronder een vereenvoudigde vergelijking:

* Dit is slechts een ruwe schatting (afhankelijk van apparaat, puffduur, ademhaling, e-liquid enzovoort).

Grotere studies concluderen dat nicotine-opname via vapes meestal lager is per “puff” dan bij sigaretten, al kan het bij intensief vapen (lange/ diepe puffs, krachtige apparaten) oplopen.

Omdat er bij vapen geen verbranding plaatsvindt, ziet de chemische samenstelling van de damp er anders uit dan die van sigarettenrook. Sigaretten produceren een groot aantal schadelijke stoffen: teer, koolmonoxide, polycyclische aromatische koolwaterstoffen, tabakspecifieke nitrosamines, zware metalen en fijnstof maken allemaal deel uit van de mix die bij elk trekje vrijkomt. In e-sigarettendamp worden veel minder verschillende verbindingen gevonden. Studies tellen meestal tussen de 94 en 139 stoffen in de damp van gearomatiseerde e-liquids, terwijl sigarettenrook uit honderden tot duizenden componenten bestaat. Ook zijn de gemeten hoeveelheden toxische stoffen per puff in gestandaardiseerde tests doorgaans 68 tot 99 procent lager dan bij gewone sigaretten.

Dat betekent echter niet dat vapen volledig onschadelijk is. Bij verhitting kunnen carbonylverbindingen zoals formaldehyde en acetaldehyde ontstaan, stoffen die kankerverwekkend zijn. Daarnaast kunnen metalen als nikkel en lood vanuit de verwarmingsonderdelen in de damp terechtkomen. Deze metalen kunnen zich in het lichaam ophopen en zijn schadelijk voor zowel de longen als het cardiovasculaire systeem.

Het inademen van e-sigarettendamp leidt vaak tot luchtwegirritatie, toegenomen slijmvorming en klachten die lijken op chronische bronchitis. Bij regelmatig gebruik neemt ook het risico toe op chronische luchtwegaandoeningen zoals COPD, doordat langdurige blootstelling aan damp de luchtwegen kan beschadigen en ontstekingsreacties kan versterken. Daarnaast heeft vapen duidelijke effecten op hart en bloedvaten: het verhoogt acuut de hartslag en bloeddruk en tast de functie van het endotheel aan. Endotheelbeschadiging speelt een centrale rol bij het ontstaan van hart- en vaatziekten, waardoor vapers op termijn een verhoogd cardiovasculair risico kunnen ontwikkelen.

Verder zorgt de aanwezigheid van nicotine in de meeste e-liquids voor een groot verslavingspotentieel. Vooral bij jongeren beïnvloedt nicotine de ontwikkeling van de hersenen, versterkt het de afhankelijkheid en vergroot het de kans dat zij uiteindelijk overstappen op tabakssigaretten.

Kort gezegd: damp bevat minder en lagere concentraties schadelijke stoffen dan rook, maar het risico verdwijnt daarmee niet.

Wat weten onderzoekers tot nu toe?

• Volgens het Centers for Disease Control and Prevention (CDC), het RIVM en andere instanties: e-sigaretten zijn niet veilig. Het inhaleren van damp kan schadelijke stoffen bevatten, ook bij afwezigheid van nicotine.
• Voor rokers die volledig overschakelen naar vaping kan de blootstelling aan giftige stoffen sterk verminderen, wat op termijn mogelijk minder schade oplevert dan blijven roken.
• Toch wijzen studies op mogelijke cardiovasculaire effecten: chronisch vapen kan de werking en gezondheid van bloedvaten beïnvloeden, wat tot grotere kans op hart- en vaat-ziekten kan leiden.
• Ook long- of ademhalingsklachten zijn gemeld: irritatie, ontsteking, en veranderingen in immuun-respiratoire functies.
• Een belangrijk knelpunt: de langetermijneffecten van vapen zijn nog grotendeels onbekend, omdat vapen relatief nieuw is, is er onvoldoende data over tientallen jaren gebruik.

Als je een zware roker bent en je stapt volledig over op vapen (en stopt met sigaretten), dan is de wetenschappelijke inschatting dat je blootstelling aan schadelijke stoffen aanzienlijk daalt en daarmee mogelijk ook je gezondheidsrisico.

Maar die winst is relevant alleen wanneer:

• Je volledig overschakelt (dus niet blijft roken én vapen)
• Je vape-apparaat en vloeistof correct gebruikt en verantwoord inhaleert
• Je beseft dat “minder schadelijk ≠ veilig” is: ook vapen kent zijn eigen risico’s
• Je niet opeens meer gaat vapen dan je vroeger rookte

Voor jongeren, niet-rokers of zwangeren is vapen geen veilige keuze: de mogelijke effecten op longen, hart en ontwikkeling zijn aanzienlijk.

Vapen en roken verschillen wezenlijk in hun chemische nawerking en blootstelling. Vapen levert doorgaans veel minder schadelijke stoffen dan roken, en kan (voor hardnekkige rokers) een relatief “minder schadelijke” overstap zijn. Tegelijkertijd blijft vapen niet onschadelijk: er is blootstelling aan nicotine, kankerverwekkende chemicaliën, metalen en er is bewijs voor effecten op longen en bloedvaten. De langetermijneffecten zijn nog grotendeels onbekend.

Als je overweegt over te stappen naar vapen: zie het niet als “veilig alternatief”, maar als potentieel minder schadelijke middenweg, mits je volledig stopt met tabak en je bewust bent van de beperkingen.